Rente op rente en Sequence Risk: waarom de beste beleggers niet altijd het hoogste rendement behalen

Twee beleggers kunnen hetzelfde gemiddelde rendement behalen en toch eindigen met een heel ander vermogen. Dat klinkt vreemd, maar het is precies waar rente op rente en sequence risk elkaar raken.

Twee beleggers, hetzelfde rendement, toch een ander eindvermogen

Stel je voor dat twee beleggers dertig jaar beleggen. Ze krijgen te maken met dezelfde rendementen, maar niet in dezelfde volgorde. Bovendien leggen ze onderweg geld bij of nemen ze later juist geld op uit hun portefeuille.

Veel beleggers verwachten dan dat het eindresultaat ongeveer hetzelfde zal zijn, zeker wanneer het gemiddelde rendement gelijk is. Toch hoeft dat helemaal niet zo te zijn.

Het verschil kan oplopen tot tienduizenden euro's. Niet omdat de ene belegger slimmer is dan de andere, maar omdat de volgorde waarin positieve en negatieve rendementen plaatsvinden grote invloed kan hebben op het uiteindelijke resultaat.

Veel beleggers richten zich vooral op deze vraag:

Hoe kan ik een zo hoog mogelijk rendement behalen?

Dat is begrijpelijk. Uiteindelijk beleggen we allemaal om ons vermogen te laten groeien. Maar minstens zo belangrijk is een andere vraag:

Hoe zorg ik ervoor dat mijn opgebouwde vermogen zo goed mogelijk beschermd blijft?

Juist daar komen twee belangrijke begrippen samen: rente op rente, ook wel samengestelde rente of compound interest genoemd, en sequence risk, in het Nederlands volgorderisico.

Samengestelde rente zorgt ervoor dat vermogen op lange termijn exponentieel kan groeien. Sequence risk laat zien hoe grote verliezen, vooral op het verkeerde moment, dit groeiproces juist kunnen verstoren.

Kernidee

Rendement maken is belangrijk. Vermogen behouden is essentieel.

Iedere grote daling verkleint de basis waarop rente op rente zijn werk kan doen. Rendement zorgt voor groei. Goed risicomanagement zorgt ervoor dat die groei zich kan blijven doorzetten.

Wat is rente op rente?

Vrijwel iedere belegger heeft de term rente op rente wel eens gehoord. Toch wordt de enorme kracht ervan vaak onderschat.

Het principe is verrassend eenvoudig. Wanneer je spaart of belegt, ontvang je rendement op je oorspronkelijke inleg. Laat je dat rendement staan, dan ontvang je in de toekomst ook rendement over het rendement dat je eerder hebt behaald.

Met andere woorden: je rendement gaat zelf ook weer rendement opleveren.

Stel dat je 10.000 euro belegt tegen een gemiddeld rendement van 8% per jaar. Na een jaar heb je:

10.000 euro x 1,08 = 10.800 euro

In het tweede jaar ontvang je geen 8% meer over 10.000 euro, maar over 10.800 euro. Na twee jaar bedraagt je vermogen:

10.800 euro x 1,08 = 11.664 euro

Het derde jaar groeit dus niet alleen je oorspronkelijke inleg verder, maar ook het rendement dat je al eerder hebt behaald. Zo ontstaat een sneeuwbaleffect.

In de eerste jaren lijkt de groei nog bescheiden. Maar naarmate de tijd verstrijkt, neemt het groeitempo steeds verder toe. Dit noemen we exponentiële groei: groei die zichzelf versnelt. Daarom is tijd misschien wel de belangrijkste bondgenoot van iedere langetermijnbelegger.

De magie van tijd

Veel beginnende beleggers denken dat een hoog rendement de belangrijkste succesfactor is. In werkelijkheid blijkt tijd vaak minstens zo belangrijk.

Vergelijk twee situaties met hetzelfde startkapitaal en hetzelfde gemiddelde rendement.

• 10.000 euro tegen 8% rendement gedurende 10 jaar groeit naar ongeveer 21.600 euro.

• 10.000 euro tegen 8% rendement gedurende 30 jaar groeit naar ongeveer 100.600 euro.

Het verschil is enorm. Niet omdat het rendement hoger werd, maar omdat rente op rente steeds krachtiger begon te werken.

Veel mensen verwachten onbewust een rechte lijn. In werkelijkheid verloopt vermogensgroei juist steeds steiler. De laatste jaren van een lange beleggingsperiode voegen vaak veel meer vermogen toe dan de eerste jaren.

Is samengestelde rente echt het achtste wereldwonder?

Rond samengestelde intrest of rente gaat al jarenlang een beroemde uitspraak rond:

Compound interest is the eighth wonder of the world.

Deze uitspraak wordt vaak toegeschreven aan Albert Einstein. Of hij dit daadwerkelijk heeft gezegd, is nooit overtuigend bewezen. Toch blijft de gedachte erachter krachtig.

Samengestelde rente heeft namelijk een eigenschap die we in het dagelijks leven nauwelijks tegenkomen. De groei verloopt niet lineair. Ze versnelt.

Iedere euro die vandaag extra wordt verdiend, kan morgen opnieuw rendement opleveren. En dat rendement kan later weer nieuw rendement opleveren.

Daarom kan een relatief klein verschil in rendement, tijd of verlies uiteindelijk enorme gevolgen hebben voor het eindvermogen. Dat verklaart ook waarom veel ervaren beleggers zeggen: het eerste doel van een belegger is niet rijk worden, maar lang genoeg belegd blijven om het proces zijn werk te laten doen.

Maar er is een grote vijand van rente op rente

Tot nu toe klinkt succesvol beleggen bijna eenvoudig. Begin vroeg, behaal een redelijk rendement, blijf geduldig en laat de tijd zijn werk doen.

Voor veel langetermijnbeleggers vormt dit inderdaad de basis van vermogensopbouw. Maar er zit een belangrijke kanttekening aan dit verhaal.

Samengestelde rente werkt alleen optimaal zolang je opgebouwde vermogen onderweg niet ernstig wordt aangetast. Een forse beursdaling doet namelijk meer dan tijdelijk pijn. Ze verkleint ook de basis waarover toekomstige rendementen kunnen worden behaald.

En precies daar begint het verhaal van sequence risk. Want het is niet alleen belangrijk hoeveel rendement je behaalt. Het is ook belangrijk wanneer positieve en negatieve rendementen plaatsvinden, zeker wanneer je tijdens de rit geld toevoegt of opneemt.

Wat is sequence risk?

Sequence risk betekent dat de volgorde waarin rendementen worden behaald invloed kan hebben op het uiteindelijke resultaat van een belegging.

Dat is de uitleg die je vaak tegenkomt. Toch is die uitleg niet helemaal volledig. Zoals zo vaak in de financiële wereld zit de nuance in de details.

Laten we daarom eerst een hardnekkig misverstand uit de weg ruimen.

Het misverstand: volgorde maakt altijd uit

Veel beleggers denken dat hoge rendementen aan het begin van een beleggingsperiode automatisch leiden tot een hoger eindvermogen. Dat klinkt logisch, want vroege winsten kunnen langer profiteren van rente op rente.

Toch is dat bij een eenmalige belegging zonder tussentijdse stortingen of opnames niet waar. De verklaring is simpel: rendementen worden met elkaar vermenigvuldigd. En bij vermenigvuldigen maakt de volgorde niet uit. 3x4 levert immers hetzelfde resultaat op als 4x3.

Stel dat een belegger begint met 100.000 euro. In scenario 1 stijgt de portefeuille eerst met 20% en daalt deze daarna met 10%.

100.000 euro x 1,20 x 0,90 = 108.000 euro

Draaien we de volgorde om, dan krijgen we:

100.000 euro x 0,90 x 1,20 = 108.000 euro

Het eindvermogen blijft exact hetzelfde.

Bij een eenmalige investering, waarbij gedurende de hele periode geen geld wordt toegevoegd of onttrokken, heeft de volgorde van dezelfde rendementen dus geen invloed op het eindvermogen.

Waarom praten beleggers dan toch over sequence risk?

Omdat weinig beleggers in de praktijk op die zuivere manier beleggen.

Veel particuliere beleggers leggen iedere maand een bedrag in. Anderen bouwen vermogen op voor hun pensioen. En weer anderen leven later juist van hun opgebouwde vermogen.

Zodra er geld de portefeuille in of uit gaat, verandert het verhaal volledig. Vanaf dat moment kan de volgorde van rendementen wel grote gevolgen hebben.

Wanneer speelt sequence risk vooral?

Sequence risk wordt vaak omschreven als het risico dat de volgorde van rendementen invloed heeft op het eindresultaat.

Dat klopt vooral wanneer er tijdens de beleggingsperiode geld wordt toegevoegd of onttrokken. Denk aan maandelijkse inleg tijdens de opbouwfase of jaarlijkse opnames tijdens pensioen.

Sequence risk tijdens de opbouw van vermogen

Laten we beginnen met een situatie die voor veel beleggers herkenbaar is: iedere maand een vast bedrag beleggen in een wereldwijd gespreide ETF.

Veel mensen vinden het vervelend wanneer de beurs in de eerste jaren flink daalt. Toch hoeft dat voor een jonge belegger niet per se slecht nieuws te zijn.

Wanneer koersen dalen, koop je met hetzelfde maandbedrag namelijk meer aandelen of ETF-participaties. Daardoor profiteer je later extra wanneer de beurs zich herstelt.

Dit principe staat bekend als Dollar Cost Averaging, vaak afgekort tot DCA. In het Nederlands noemen we dit periodiek beleggen.

Door regelmatig hetzelfde bedrag te investeren, koop je automatisch meer stukken wanneer de beurs laag staat en minder wanneer de beurs hoog staat. Daardoor ontstaat vanzelf een gemiddelde aankoopprijs.

Een beursdaling aan het begin van je beleggingscarrière voelt misschien vervelend, maar kan op lange termijn juist gunstig uitpakken. Je koopt dan immers jarenlang tegen lagere koersen bij.

Sequence risk werkt tijdens de opbouwfase dus anders dan tijdens de fase waarin je van je vermogen gaat leven.

Sequence risk tijdens de uitkeringsfase

De situatie verandert volledig wanneer je stopt met werken en jaarlijks geld uit je portefeuille gaat opnemen.

Stel dat twee gepensioneerden allebei met 500.000 euro met pensioen gaan. Beiden krijgen over twintig jaar te maken met dezelfde reeks rendementen. Ook nemen zij ieder jaar 20.000 euro op om hun pensioen aan te vullen.

Het enige verschil is de volgorde van de rendementen.

De eerste belegger krijgt direct na zijn pensionering te maken met een forse beurscrash. De tweede belegger krijgt precies dezelfde crash, maar pas vijftien jaar later.

Wie staat er uiteindelijk beter voor?

Veel mensen denken dat dit weinig verschil maakt, omdat het gemiddelde rendement gelijk is. Toch heeft de eerste belegger een veel groter probleem.

Hij wordt tijdens de beursdaling namelijk gedwongen om beleggingen te verkopen tegen lage koersen. De verkochte beleggingen zijn definitief uit de portefeuille verdwenen. Ze kunnen dus ook niet meer profiteren van het latere beursherstel.

Hierdoor wordt het proces van rente op rente blijvend verstoord.

En precies dat is de essentie van sequence risk: niet alleen het gemiddelde rendement is belangrijk. Ook het moment waarop grote verliezen plaatsvinden, kan bepalend zijn voor het uiteindelijke succes van een belegging.

Waarom verlies zwaarder weegt dan winst

Stel dat je portefeuille met 50% daalt. Een vermogen van 100.000 euro wordt dan 50.000 euro waard.

Om weer terug te keren naar 100.000 euro heb je daarna geen rendement van 50% nodig, maar 100%.

Grote verliezen zijn daarom de grootste vijand van rente op rente.

Hoe kun je sequence risk beperken?

Niemand kan beursdalingen voorkomen. Ook de beste beleggers ter wereld krijgen te maken met correcties, recessies en soms zelfs crashes.

Waar je wel invloed op hebt, is hoe kwetsbaar je portefeuille is wanneer zo'n daling zich voordoet.

Daarbij kun je denken aan vier belangrijke bouwstenen:

• een goed gespreide portefeuille;

• periodiek beleggen;

• voldoende liquiditeit;

• en, voor ervaren beleggers, het strategisch inzetten van beschermende putopties.

1. Spreiding: de eerste verdedigingslinie

De belangrijkste manier om risico's te beperken is een goede spreiding van je beleggingen.

Met spreiding bedoelen we dat je jouw vermogen verdeelt over verschillende beleggingen, sectoren, landen en beleggingscategorieën. Het idee daarachter is eenvoudig: wanneer één onderdeel van je portefeuille slecht presteert, kunnen andere onderdelen dit deels opvangen.

Dat betekent niet dat een gespreide portefeuille nooit daalt. Tijdens een wereldwijde beurscrash zullen veel beleggingen tegelijk onder druk komen te staan. Maar spreiding kan er wel voor zorgen dat de schade minder groot is dan wanneer je volledig afhankelijk bent van één aandeel, één sector of één land.

Juist omdat grote verliezen de grootste vijand zijn van rente op rente, vormt spreiding de eerste verdedigingslinie tegen sequence risk.

Lees ook mijn blog: Spreiding of stock picking? Waarom de meeste beleggers de verkeerde vraag stellen. Daarin leg ik uit waarom spreiding veel verder gaat dan simpelweg meerdere aandelen kopen.

2. Periodiek beleggen: gebruikmaken van lagere koersen

Veel particuliere beleggers investeren iedere maand een vast bedrag. Dat noemen we periodiek beleggen of Dollar Cost Averaging.

In plaats van te proberen het perfecte instapmoment te kiezen, beleg je op vaste momenten steeds hetzelfde bedrag. Dat heeft een belangrijk voordeel: wanneer de beurs daalt, koop je automatisch meer aandelen of ETF's voor hetzelfde bedrag. Wanneer de beurs stijgt, koop je juist minder.

Vooral tijdens de opbouwfase kan dit waardevol zijn. Een vroege beursdaling voelt vervelend, maar biedt tegelijkertijd de kans om jarenlang tegen lagere koersen te kopen.

Daarom kijkt een jonge belegger vaak anders naar een beurscorrectie dan iemand die binnenkort met pensioen gaat.

3. Liquiditeit: een onderschatte vorm van risicobeheer

Een begrip dat vaak onderbelicht blijft, is liquiditeit. Daarmee bedoelen we het deel van je vermogen dat direct beschikbaar is als contant geld of spaargeld.

Waarom is dat belangrijk? Stel dat je tijdens een forse beursdaling onverwacht geld nodig hebt. Zonder financiële buffer kun je gedwongen worden om beleggingen te verkopen op een moment waarop de koersen juist laag staan.

En precies dat wil je zoveel mogelijk voorkomen.

Een gezonde liquiditeitsbuffer geeft je de ruimte om moeilijke beursperiodes uit te zitten. Daarmee voorkom je dat tijdelijke koersdalingen veranderen in definitieve verliezen. Liquiditeit levert meestal minder rendement op dan aandelen. Toch kan voldoende cash op het juiste moment een belangrijke bijdrage leveren aan het beschermen van je totale vermogen.

4. Een hedge: een verzekering voor je portefeuille

Naast spreiding, periodiek beleggen en liquiditeit bestaan er andere manieren om risico's te beperken. Eén daarvan is het gebruik van een hedge.

Een hedge is een vorm van bescherming tegen een bepaald risico. Je kunt dit vergelijken met een verzekering. Je sluit een opstalverzekering af in de hoop dat je huis nooit afbrandt. Je sluit een autoverzekering af terwijl je hoopt nooit schade te rijden. Op dezelfde manier kun je ervoor kiezen om een deel van je beleggingsportefeuille te beschermen tegen grote koersdalingen.

Net als bij een verzekering betaal je daarvoor een premie. Je doet dat niet omdat je verwacht dat er morgen iets misgaat, maar omdat je de financiële gevolgen wilt beperken als het wel gebeurt.

Putopties als bescherming

Voor beleggers die voldoende kennis hebben van opties, kunnen putopties een aanvullende rol spelen bij het beperken van sequence risk.

Een putoptie geeft de koper het recht om een aandeel of ETF tegen een vooraf afgesproken prijs te verkopen. Daalt de onderliggende waarde fors, dan kan een beschermende putoptie in waarde stijgen. Daardoor kan een deel van het verlies op de aandelenportefeuille worden gecompenseerd.

Het woord "kan" is hier belangrijk. De werking van opties hangt onder meer af van de looptijd, de uitoefenprijs, de volatiliteit en de betaalde premie. Een putoptie is dus geen gratis bescherming en ook geen garantie dat ieder verlies wordt voorkomen.

Het doel van een beschermende put is niet om ieder risico uit te schakelen. Het doel is om de financiële schade van uitzonderlijk grote dalingen te beperken. Juist dat kan ervoor zorgen dat de kracht van rente op rente beter behouden blijft.

Een goede belegger denkt als een verzekeraar

Een verzekeraar probeert niet ieder risico uit te sluiten. Hij probeert te voorkomen dat één gebeurtenis desastreuze financiële gevolgen heeft.

Voor beleggers geldt iets vergelijkbaars. Een goed gespreide portefeuille, voldoende liquiditeit en waar passend een beschermende hedge zorgen ervoor dat één slechte beursperiode niet je volledige financiële toekomst bepaalt.

Risicomanagement is geen garantie op succes

Bij het lezen van dit verhaal zou je bijna kunnen denken dat goed risicomanagement alle problemen oplost. Dat is natuurlijk niet zo.

Geen enkele strategie voorkomt verliezen volledig. Geen enkele belegger behaalt ieder jaar positieve rendementen. En ook een goed gespreide portefeuille zal in sommige jaren in waarde dalen. Het doel van risicomanagement is daarom niet om ieder verlies uit te sluiten. Het doel is om te voorkomen dat één slechte beursperiode blijvende schade aanricht aan je vermogen.

Juist daardoor krijgt rente op rente de kans om zijn werk te blijven doen.

De paradox van succesvol beleggen

Als je financiële media volgt, lijkt succesvol beleggen soms vooral te draaien om één vraag: hoe haal ik een zo hoog mogelijk rendement? Dat is begrijpelijk. Rendement is eenvoudig te meten en wordt vaak gebruikt om beleggers met elkaar te vergelijken.

Toch laat alles wat we in deze blog hebben besproken zien dat deze vraag te beperkt is.

Een belegger die ieder jaar probeert het maximale rendement te behalen, loopt vaak ook een groter risico op forse verliezen. En juist die grote verliezen vormen de grootste bedreiging voor de kracht van rente op rente.

De paradox is daarom dat succesvol beleggen op lange termijn vaak minder draait om het najagen van een maximaal rendement en juist meer om het voorkomen van grote verliezen.

De paradox in één zin

Niet het hoogste rendement in één goed jaar bepaalt je succes, maar de mate waarin je voorkomt dat slechte jaren je opgebouwde vermogen blijvend beschadigen.

Mijn eigen beleggingsfilosofie

Alles wat je in deze blog hebt gelezen, sluit nauw aan bij de manier waarop ik zelf naar beleggen kijk. Natuurlijk probeer ook ik een aantrekkelijk rendement te behalen. Maar rendement alleen is voor mij nooit het einddoel geweest.

Mijn eerste prioriteit is om mijn vermogen zo in te richten dat één slechte beursperiode mijn financiële toekomst niet bepaalt.

Daarom besteed ik veel aandacht aan:

• brede spreiding over verschillende beleggingscategorieën;

• periodiek beleggen op de lange termijn;

• voldoende liquiditeit om moeilijke beursperiodes uit te kunnen zitten;

• en, waar dat past binnen mijn strategie, het gericht inzetten van beschermende opties.

Die laatste keuze vraagt om een korte toelichting. Opties worden in de media vaak geassocieerd met speculatie. Dat is begrijpelijk, want ze kunnen ook op die manier worden gebruikt. Maar opties kunnen ook dienen als instrument voor risicobeheer.

In mijn eigen portefeuille zie ik een beschermende putoptie niet als een manier om snel extra rendement te behalen. Ik zie haar vooral als een verzekering.

Net zoals je een brandverzekering afsluit terwijl je hoopt dat je huis nooit afbrandt, kun je ervoor kiezen om een deel van je portefeuille te beschermen tegen uitzonderlijk grote beursdalingen. Dat kost geld. Maar soms is het beperken van een groot verlies belangrijker dan het besparen van een relatief kleine premie.

Niet omdat ik denk dat ik iedere beurscrash kan voorspellen, maar omdat ik geloof dat goed risicomanagement rente op rente de ruimte geeft om zijn werk te blijven doen.

Terug naar de twee beleggers

Aan het begin van deze blog stelde ik een eenvoudige vraag: waarom kunnen twee beleggers met hetzelfde gemiddelde rendement uiteindelijk toch een heel verschillend financieel resultaat behalen?

Inmiddels kennen we het antwoord.

Niet alleen het gemiddelde rendement bepaalt hoeveel vermogen je uiteindelijk opbouwt. Ook de volgorde van rendementen en de manier waarop je met risico omgaat, spelen een belangrijke rol.

We hebben gezien dat:

• rente op rente vermogen exponentieel kan laten groeien;

• sequence risk dit groeiproces kan verstoren wanneer er geld wordt ingelegd of opgenomen;

• spreiding en periodiek beleggen de impact van schommelingen kunnen verminderen;

• liquiditeit voorkomt dat je op slechte momenten gedwongen moet verkopen;

• en goed risicomanagement kan helpen om de grootste klappen op te vangen.

Succesvol beleggen draait daarom niet alleen om groeien. Het draait ook om overleven.

Wie grote verliezen weet te beperken, vergroot de kans dat rente op rente jarenlang zijn werk kan blijven doen.

Wat kun je hier als belegger mee?

Misschien vraag je je na het lezen van deze blog af wat je hier morgen al mee kunt doen. De belangrijkste lessen zijn verrassend praktisch:

• Begin zo vroeg mogelijk met beleggen, zodat rente op rente maximaal zijn werk kan doen.

• Denk in jaren of decennia, niet in weken of maanden.

• Spreid je beleggingen over verschillende sectoren, landen en beleggingscategorieën.

• Beleg bij voorkeur periodiek in plaats van voortdurend te zoeken naar het perfecte instapmoment.

• Zorg voor voldoende liquiditeit, zodat je tijdens een beurscorrectie niet gedwongen wordt om beleggingen te verkopen.

• Verdiep je in risicobeheer. Voor ervaren beleggers kunnen beschermende opties daarbij een nuttige rol spelen, maar alleen wanneer zij goed begrijpen hoe deze instrumenten werken.

Tot slot

Wanneer mensen spreken over succesvol beleggen, gaat het vaak over rendement. Ik denk dat die focus te beperkt is.

Rendement is belangrijk, maar rendement is slechts één onderdeel van het verhaal.

Minstens zo belangrijk is de vraag hoeveel van dat rendement uiteindelijk behouden blijft wanneer de markten zich tegen je keren en of je dat emotioneel gezien kan verdragen.

Juist daarom geloof ik dat de beste beleggers niet altijd degenen zijn die ieder jaar het hoogste rendement behalen. De beste beleggers zijn degenen die hun vermogen zo weten te beschermen dat zij ook na moeilijke beursjaren kunnen blijven profiteren van de kracht van rente op rente.

Want uiteindelijk is dat misschien wel de mooiste eigenschap van succesvol beleggen: niet dat je de markt ieder jaar verslaat, maar dat je lang genoeg in de markt blijft om rente op rente zijn werk te laten doen.

Disclaimer

Deze blog is bedoeld om financiële concepten uit te leggen en mijn persoonlijke visie op beleggen te delen.

Iedere belegger heeft een andere financiële situatie, andere doelstellingen en een andere risicobereidheid. Beschouw deze blog daarom niet als persoonlijk beleggingsadvies of als aanbeveling om bepaalde beleggingen of opties te kopen of verkopen.

Beleggen brengt risico's met zich mee. De waarde van beleggingen kan fluctueren en je kunt een deel van je inleg verliezen. Verdiep je daarom altijd goed in een belegging voordat je investeert en win bij twijfel onafhankelijk financieel advies in.